|
|
2003-05-30 - 11:05 p.m. Onsterfelijke leugens Er miste iets in het leven van de Amerikaanse bankier Steve Miller. Het ontbrak hem aan een uitlaatklep voor de creatieve kant van zijn persoonlijkheid. Een hobby zou uitkomst bieden. Het duurde niet lang voor Miller wist waar zijn grote liefde lag. Voortaan zou hij zich toeleggen op het schrijven van necrologieën. Daarin kon hij al zijn talenten en schrijversaspiraties kwijt. Necrologieën en rouwadvertenties vormden sinds jaar en dag zijn favoriete lectuur. Miller is niet de enige die graag necrologieën leest en schrijft, zo blijkt uit de reportage van Mark Singer voor The New Yorker over de Fourth Great Obituary Writers Conference in Las Vegas, New Mexico. Daar verzamelden zich de echte liefhebbers die de necrologie benaderen als een kunstvorm, een literaire uitdaging en zelfs als wetenschap. Oprichtster van deze gemeenschap van Amerikaanse necrologieschrijvers, Carolyn Gilbert, beseft maar al te goed dat de meeste kranten de necrologie als genre niet serieus nemen. Het zijn de klusjes voor de beginnende journalist of juist een oudere die zich naar zijn pensioen sleept. Vaker nog worden er betaalde necrologieën gepubliceerd in afschuwelijk proza geschreven door de een of andere uitvaartondernemer. In dit soort teksten schuwt men de meest bizarre eufemismen voor de dood niet. Gilbert gaf Singer een aantal treffende voorbeelden: “received his final marching orders”, “departed his life on his Harley Davidson”, “went fishing with Christ on Friday”. Wat is er zo fascinerend aan necrologieën? Volgens mediahistorica Janice Hume is het genre blijvend aantrekkelijk omdat het bijdraagt aan ons denken over de richting die wij in ons eigen leven inslaan, omdat onze helden erin worden vereerd en individuele levens die zin hebben gehad worden gevierd. Een necrologie is volgens Hume een kleine samenvatting van wat wij ons willen herinneren over iemands leven en wat wij waardevol vinden aan dat leven. Het is tevens een wijze waarop men in een cultuur omgaat met de dood. De necrologie is volgens Hume, die de studie American obituaries aan het onderwerp wijdde, dan ook een belangrijke bron voor cultuurhistorici. Men kan er uit opmaken welke waarden en eigenschappen in een bepaalde periode belangrijk werden gevonden. Zo waren de necrologieën van de negentiende eeuw voornamelijk gecentreerd rond de edele karaktertrekken van de overledenen. Hij werd vaak vergeleken met Amerikaanse helden als Daniel Boone. Gestorven vrouwen werden vooral beschreven aan de hand van de betekenis die zij hadden voor hun man of de mannen (vader, broer, zoon) met wie zij leefden. Hun necrologie was veel eerder een levensschets van het publieke leven van die mannen. In de twintigste eeuw gingen necrologieën steeds minder over het karakter van de gestorvene en steeds vaker over rijkdom en status. Tot op de dag van vandaag blijkt het voor Amerikanen belangrijk te zijn wie je vrienden waren. Hume stelt vast dat je dood vaak alleen vermeldenswaardig is omdat je bepaalde mensen gekend hebt of omdat zij jou tot hun kring rekenden. Al met al vormt de necrologie een interessant genre omdat het hier gaat om een combinatie van collectieve en individuele herinneringen aan het leven van beroemde en gewone burgers. Leve de necrologie dus, menen zowel Hume als Gilbert en haar coterie in Las Vegas. De Amerikaanse criticus Tom Spurgeon is het daar mee eens. Althans hij is van mening dat het een fantastisch genre zou kunnen zijn als redacteuren maar de moed hadden boven een necrologie van de een of andere notoire schurk de kop: “The bloody dog is dead!” te plaatsen. Necrologieën vormen een prachtige mogelijkheid tot vlijmscherp commentaar op de actualiteit maar niemand durft die kans te benutten stelt Spurgeon. Amerikaanse journalisten zijn te veel deel geworden van hun eigen bangelijke en saaie cultuur. Dat was volgens Spurgeon eens anders. Met weemoed denkt hij terug aan de door H.L Mencken geschreven necrologie van de rechtse evangelist William Jennings Bryan die eindigde met de zin: “Ïmagine a gentleman, and you have imagined eveything that he was not”. De laatste van deze soort necrologie, door Spurgeon omschreven als “two-fisted thug obit”, werd onder de titel He was a crook, door Hunter S. Thompson in Rolling Stone gepubliceerd naar aanleiding van de dood van Richard Nixon. Daarna brak binnen de gelederen van de Amerikaanse journalistiek een discussie los over de eisen waaraan een necrologie moest voldoen. De onzekerheid sloeg toe en necrologieën kregen vaak een dubbele titel met vragen als Schurk of weldoener? Nu worden ook dergelijke vragen meestal weggelaten om. Over de doden niets dan goeds. Wil men dus dat er een spannende necrologie over zichzelf geschreven wordt met aandacht voor de eigen schurkenstreken, leugenachtigheid en de vijanden waar men trots op is, dan kan men die het beste zelf schrijven. Internet biedt vele sites die daarbij behulpzaam zijn. Het schrijven van de eigen necrologie wordt er zelfs aanbevolen vanwege de therapeutische werking die uitgaat van het fantaseren over de eigen dood en het nog niet geleefde leven daaraan voorafgaand. “Start off with your name. Then, pick an appropriate bizarre way to die. You don’t want anything typical. You don’t want anything obvious. […] My brother says the way he would like to die is to be shot by a jealous husband when he’s 98 years old. You can use that one if you like” schrijft een behulpzame aanprijzer van de zelfgeschreven necrologie. Heel creatief maar waarom zou je in plaats van je necrologie niet ook je curriculum vitae kunnen opluisteren?, moeten Mat Herben en Philomena Bijlhout hebben gedacht. Ja, waarom niet? Er zou ook een therapeutische werking van uit kunnen gaan. Zo niet dan kan men het verzonnen c.v. op een nog op te richten Congres voor Grote C.V.-schrijvers tot kunstvorm of wetenschap verheffen. Dat staat later weer leuk in de necrologie. Uw leugens maken u onsterfelijk maar uw onsterfelijkheid is een leugen. Dead men tell no tales.
|